ابقا نكردند و هرچه از اين قبيل يافتند ، بلعيدند . آنگاه حمله به سوى حبوبات شروع شد كه جو و انواعى از گندم سفيد وحشى مهمترين آن بودند . كم‌كم متوجه شدند كه اگر خود اين حبوبات را در محل معين و مناسب بكارند و از آن بهره‌بردارى كنند ، خيلى صرفه‌دارتر و عملىتر است تا اينكه زنان را اين‌سو و آن‌سو بفرستند كه حبوبات را گردآورند . به اين طريق درصدد كاشتن آنها برآمدند . « 57 » زندگى اشتراكى انسانهاى نخستين به عقيدهء آن ترى وايت : بشر در قديمترين روزگارها در سايهء درختهاى جنگل زيست مىنمود ؛ غذاى انسان برگ درختان ، ريشهء گياهان و تخم بعضى از پرندگان بود و گاهى حيوانات كوچك نظير گنجشك و خرگوش را شكار كرده نپخته مىخورد ، زيرا هنوز آدميان نمىدانستند گوشت پخته لذت بيشترى دارد . غالبا هنگام شب در حفرهء درخت يا در غارى با بچه‌هاى خود پنهان مىشدند ، زيرا از هرطرف خطر حملهء حيوانات درنده زندگى آنها را تهديد مىكرد . در آن دوران وحشت و ناراحتى ، يا مىبايست حيوانات مزاحم را شكار كرد يا طعمهء آنها قرار گرفت . زندگى در آن روزگار جز يك رشتهء طولانى رنج و نگرانى چيز ديگرى نبود ؛ مردم در تابستان از اشعهء سوزان خورشيد و در زمستان از سرماى سخت رنج مىبردند . « 58 » به نظر محققان جديد ، نظام اشتراكى اوليه ، دوران بسيار طولانى را دربر مىگيرد و از ظهور جامعهء بشرى تا تأسيس نخستين دولتها ادامه دارد . « تمام تاريخ جامعهء طبقاتى ( برده‌دارى ، ملك‌دارى ( فئوداليته ) و سرمايه‌دارى به زحمت به پنجهزار سال مىرسد و حال آنكه نظام اشتراكى اوليه صدها هزار سال ادامه داشته است . انسانها مجبور بودند باهم به‌سر برند و باهم كار كنند ؛ كار مشترك ، مالكيت مشترك وسايل توليد و ثمرات كار را ايجاب مىكرد . آنچه انسانها باهم به‌دست مىآوردند به همهء آنها تعلق داشت . هنوز انديشهء مالكيت خصوصى وسايل توليد ، استثمار انسان بوسيلهء انسان و موضوع طبقات به ذهن بشر راه نيافته بود . . . جامعهء اوليه طى هزاران سال دستخوش تغييرات اقتصادى و اجتماعى مهمى شده است . « تومسن » « 59 » ، باستانشناس دانماركى ، در طبقه‌بندى مكشوفات باستانشناسى برحسب مادهء اساسى كه براى ساختن ابزارها به كار مىرفت نظريهء « اعصار » « 60 » سه‌گانه را مطرح ساخت : عصر سنگ ، عصر مفرغ و عصر آهن . اين تقسيم‌بندى در تعيين مراحل ماقبل تاريخ بعنوان يك اصل پذيرفته شده سپس هريك از اين اعصار بنوبهء خود به « عهدهاى مختلف » « 61 » تقسيم گرديد . ازاين‌رو در عصر سنگ ( حجر ) ، عهدهاى كهن‌سنگى ، ميان‌سنگى ، و نوسنگى از يكديگر متمايز شد . اين عهدهاى سه‌گانه هم بمناسبت طرز ساختن ، و پرداختن سنگ و هم با توجه به هدفى كه در به‌كار بردن آن تعقيب مىشد با يكديگر تفاوت دارند و هريك

--> ( 57 ) . همان ، ص 31 به بعد . ( 58 ) . آدميان نخستين ، پيشين . ( 59 ) . Thomson ( 60 ) . ages ( 61 ) . epoque